| |
CONCLUSION
El Dueño de la mies, que llama y envía
a los operarios, que deben trabajar en su campo (cf Mt 9, 38), ha prometido
con fidelidad eterna: "os daré pastores según mi corazón"
(Jer 3, 15). La esperanza de recibir abundantes y santas vocaciones sacerdotales,
ya constatable en varios países, así como la certeza de
que el Señor no permitirá que falte a Su Iglesia la luz
necesaria para afrontar la apasionante aventura de arrojar las redes al
lago, están basadas sobre la fidelidad divina, siempre viva y operante
en la Iglesia. (264)
Al
don de Dios, la Iglesia responde con acciones de gracias, fidelidad, docilidad
al Espíritu, y con una oración humilde e insistente.
Para
realizar su misión apostólica, todo sacerdote llevará
esculpidas en el corazón las palabras del Señor: "Padre,
yo te he glorificado en esta tierra, pues he cumplido la obra, que Tú
me has encargado: dar la vida eterna a los hombres" (Jn 17, 2-4).
Para esto, el sacerdote gastará la propia vida por el bien de sus
hermanos, y vivirá así - como un signo de caridad sobrenatural
- en la obediencia, en la castidad del celibato, en la sencillez de vida
y en el respeto a la disciplina y la comunión de la Iglesia.
En
su obra evangelizadora, el presbítero trasciende el orden natural
para adherir "a las cosas que se refieren a Dios" (Hb 5, 1).
El sacerdote, pues, está llamado a elevar al hombre generándolo
a la vida divina y haciéndolo crecer en la relación con
Dios hasta llegar a la plenitud de Cristo. Ésta es la razón
por la que un sacerdote auténtico, movido por su fidelidad a Cristo
y a la Iglesia, constituye una fuerza incomparable de verdadero progreso
para bien del mundo entero.
"La
nueva evangelización requiere nuevos evangelizadores, y éstos
son los sacerdotes, que se esfuerzan por vivir su ministerio como camino
específico hacia la santidad". (265) ¡Las obras de Dios
las hacen los hombres de Dios!
Como
Cristo, el sacerdote debe presentarse al mundo como modelo de vida sobrenatural:
"os he dado ejemplo para que también vosotros hagáis
como he hecho Yo" (Jn 13, 15).
El
testimonio dado con la vida es lo que eleva al presbítero; el testimonio
es, además, la más elocuente predicación. La misma
disciplina eclesiástica, vivida por auténticas motivaciones
interiores, es una ayuda magnífica para vivir la propia identidad,
para fomentar la caridad y para dar ese auténtico testimonio de
vida sin el cual la preparación cultural o la programación
más rigurosa resultarían vanas ilusiones. De nada sirve
el "hacer", si falta el "estar con Cristo".
Aquí
está el horizonte de la identidad, de la vida, del ministerio,
de la formación permanente del sacerdote. Un deber de trabajo inmenso,
abierto, valiente, iluminado por la fe, sostenido por la esperanza, radicado
en la caridad.
En
esta obra tan necesaria como urgente, nadie está solo. Es necesario
que los presbíteros sean ayudados por una acción de gobierno
pastoral de los propios Obispos, que sea ejemplar, vigorosa, llena de
autoridad, realizada siempre en perfecta y transparente comunión
con la Sede Apostólica y apoyada por la colaboración fraterna
del entero presbiterio y de todo el Pueblo de Dios.
A
María, Madre de la Esperanza, se confíe todo sacerdote.
En Ella, "modelo del amor materno, que debe animar a todos los que
coadyuvan a la regeneración de los hombres en la misión
apostólica de la Iglesia", (266) Los sacerdotes encontrarán
la ayuda, que les permitirá renovar sus vidas; la protección
constante de María hará brotar de sus vidas sacerdotales
una fuerza evangelizadora cada vez más intensa y renovada, a las
puertas del tercer milenio de la Redención.
Su Santidad el papa Juan Pablo II, el 31 de enero de 1994, ha aprobado
el presente Directorio y ha autorizado la publicación.
JOSE T. Card. SANCHEZ,
Prefecto
+ CRESCENZIO SEPE,
Arzob. Tit. de Grado, Secretario
Notas
(1)
Entre los documentos más recientes, Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II,
Constitución dogmática sobre la iglesia Lumen gentium 28;
Decreto sobre la formación sacerdotal Optatam totius 22; Decreto
sobre el oficio pastoral de los Obispos en la Iglesia Christus Dominis
16; Decreto sobre el ministerio y vida de los presbíteros Presbyterum
Ordinis; PABLO Vl, Carta Enc. Sacerdotalis coelibatus (24 junio 1967):
AAS 59 (1967), 657-697; S. CONGREGACIÓN PARA EL CLERO, Carta circular
lnter ea (4 noviembre 1969): AAS 62 (1970), 123-134; SINODO DE LOS OBISPOS,
Documento sobre el sacerdocio ministerial Ultimis temporibus((30 noviembre
1971): AAS 63 (1971), 898-922; Codex Iuris Canonici (25 enero 1983), can.
273-289; 232-264; 1008-1054; CONGREGACIÓN PARA LA EDUCACIÓN
CATÓLICA, Ratio fundamentalis InstitutionisSacerdotalis (19 marzo1985),
101; JUAN PABLO II, Cartas a los Sacerdotes con ocasión del Jueves
Santo; catequesis sobre los sacerdotes, en las Audiencias Generales del
31 marzo al 22 septiembre 1993.
(2) JUAN PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis (25 marzo
1992): AAS 84 (1992), 657-804.
(3) Ibid., 18: o.c., 685.
(4) CONC. ECUM. VATICANO II, Decr. Presbyterorum Ordinis, 2.
(5) CONC. ECUM. VATICANO II, Const. dogm. Lumen gentium, 1
(6). JUAN PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis, 11 O.C.,
675.
(7) Ibid., 15: O.C., 680.
(8) Ibid., 21: O.C., 688; cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Decr. Presbyterorum
Ordinis, 2; 12.
(9) Cfr. JUAN PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis,
12C: O.C., 676.
(10) Ibid., 18: O.C., 685-686; Mensaje de los Padres sinodales al Pueblo
de Dios (28 octubre 1990),III: " L'Osservatore Romano " 29-30
de octubre de 1990.
(11) JUAN PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis, 16;O.C.,
682.
(12) Cfr. ibid. 12: o.c., 675-677.
(13) Cfr. CONC.ECUM. TRIDENT., Sessio XXIII, De sacramento Ordinis: DS
1763-1778;JUAN PABLO II Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis 11
- 18: o.c., 673-686; Catequesis en la Audiencia general del 31 marzo 1993:
" L'Osservatore Romano ", 1 abril 1993.
(14) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, CONST. DOGM. Lumen gentium 18-31; Decr.
Presbyterorum Ordinis 2; C I.C can. 1008.
(15) Cfr. CONC.ECUM.VATICANO II, Const. dogm. Lumen gentium,10, Decr.
Presbyterorum Ordinis 2
(16) .Cfr. CONC.ECUM.VATICANO II, Decr. Apostolicam Actuositatem 3; JUAN
PABLO II, Ex. ap. post-sinodal Christifideles laici (30 diciembre 1988),
14: AAS 81 (1989), 409-413.
(17) Cfr. JUAN PABLOII, Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis 13-14:
o.c., 677-679; Catequesis en la Audiencia General del 31 marzo 1993: "
L'Ossetvatore Romano ", 1· abril 1993.
(18) Cfr. JUAN PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis,
18: o.c., 684-686.
(19) Cfr. ibid, 15 oc, 679-681.
(20) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Const. dogm. Dei Verbum, 10; Decr.
Presbyterorum Ordinis,4
(21) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Decr. Presbyterorum Ordinis, 5 ;Catecismo
de la Iglesia Católica, 1120.
(22) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Decr. Presbyterorum Ordinis, 6
(23) JUAN PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis, 16:o.c;681.
(24) cfr.ibid.
(25) ibid.,3: oc., 661
(26) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Const. dogm. Lumen gentium 28; Decr.
Presbyterorum Ordinis 7; Decr. Christus Dominus, 28; Decr. Ad Gentes 19;
JUAN PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis 17: o.c. 683.
(27) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Const. dogm. Lumen gentium 28; Pontificale
Romanum Ordinatio Episcoporum Presbyterorum et diaconorum cap. I, n. 51,
Ed. typica altera, 1990, p. 26.
(28) CONC. ECUM. VATICANO II, Const. dogm. Lumen gentium 28.
(29) Cfr. JUAN PABLO II, Exhort. ap.post-sinodal Pastores dabo vobis,
16: O.C., 681
(30) Cfr. CONGREGACIÓN PARA LA DOCTRINA DE LA FE, Carta sobre la
Iglesia como comunión Communiones notio (28 de mayo de 1992), 10:
AAS 85 (1993), 844.
(31) Cfr. JUAN PABLO II, Enc. Redemptoris missio, 23a: AAS 83 (1991),
269.
(32) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Decr. Presbyterorum Ordinis 10; cfr.
JUAN PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis 32: o.c.,
709-710.
(33) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Const. dogm. Lumen gentium 28; Decr.
Presbyterorum Ordinis 7.
(34) Cfr. C.I.C., can. 266 § 1.
(35) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Const. dogm. Lumen Gentium 23; 26;
S. CONGREGACIÓN PARA EL CLERO, Nt. dir. Postquam Apostoli (25 marzo
1980), 5; 14; 23: AAS 72 (1980) 346-347; 353-354; 360-361; TERTULIANO,
De praescriptione 20, 5-9: CCL 1, 201 -202.
(36) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II , Const. dogm. Lumen gentium 23 Decr.
Presbyterorum Ordinis 10; JUAN PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal Pastores
dabo vobis 32: o.c., 709-710; S. CONCREGACIÓN PARA EL CLERO, Nt.
Direc. Postquam Apostoli (25 marzo 1980): AAS 72 (1980) 343-364; CONGREGACIÓN
PARA LA EVANGELIZACIÓN DE LOS PUEBLOS, Guía pastoral para
los sacerdotes diocesanos de las Iglesias dependientes de la Congregación
para la Evangelización de los Pueblos ( 1· octubre 1989),
4; C.I.C., can. 271.
(37) Cfr. CONGREGACIÓN PARA LA EVANGELIZACIÓN DE LOS PUEBLOS,
Guía pastoral para los sacerdotes Diocesanos de las Iglesias dependientes
de la Congregación para la Evangelización de los Pueblos
( 1· de octubre 1989); JUAN PABLO II, Carta Enc. Redemptoris missio
(7 diciembre 1990), 54.67: AAS 83 (1991), 301-302, 315-316
(38) Cfr. S. AGUSTIN, In lohannis Evangelium Tractatus 123, 5: CCL 36,
678.
(39) Cfr. JUAN PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis
21: O.C., 688-690; C.I.C., can. 274.
(40) Cfr. C.l.C., can. 275 § 2; 529 § 1
(41) Cfr. ibid. can. 574 § 1.
(42) Cfr. CONC. ECUM. TRIDENT. Sessio XXIII, De sacramento Ordinis, cap.
1 e 4, can. 3, 4, ó: DS 1763-1776; CONC. ECUM. VATICANO II, Const.
dogm. Lumen gentium 10; S. CONGREGACIÓN PARA LA DOCTRINA DE LA
FE, Carta a los Obispos de la Iglesia Católica sobre algunas cuestiones
referentes al ministro de la Eucaristía Sacerdotium ministeriale
(6 agosto 1983), 1: AAS 75 (1983), 1001.
(43) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, dogm. Lumen gentium 9.
(44) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Decr. Presbyterorum Ordinis, 7.
(45)Cfr. CONCREGACIÓN PARA LA EVANCELIZACIÓN DE LOS PUEBLOS,
Guía pastoral para los sacerdotes diocesanos de las Iglesias dependientes
de la Congregación para la Evangelización de los Pueblos
( 1· octubre 1989), 3.
(46) Cfr. S. CONGREGACIÓN PARA LA DOCTRINA DE LA FE, Carta a los
Obispos de la Iglesia Católica sobre algunas cuestiones con respecto
al ministro de la Eucaristía Sacerdotium ministeriale (ó
de agosto de 1983), [I. 3, III. 2: MS 75 ( 1983), 1001-1009; Catecismo
de la Iglesia Católica 875.
(47) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Decr. presbyterorum Ordinis 11.
(48) Cfr. JUAN PABLO II Discurso al Episcopado de Suiza ( 15 de junio
de 1984): Insegnamenti, VII/1 (1984), 1784
(49) Cfr. JUAN PABLO II, Discurso a los participantes en el Simposio internacional
sobre " El sacerdote hoy ": " L'Osservatore Romano ",
29 mayo 1993; Discurso a los participantes del symposium internazionale
" lus in vita et in missione Ecclesiae ", (23 de abril de 1993),
en " L'Osservatore Romano ", 25 de abril de 1993.
(50) . JUAN PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis 12:
o.c., 676; Cfr. Conc. ECUM. VATICANO II, Const. dogm. lumen gentium, 1.
(51)
Cfr. CONC.ECUM. VATICANO II Const. dogm. Lumen gentium, 8.
(52) Cfr. S. AGUSTÍN, Sermo 46, 30: CCL 41 555-557.
(53) JUAN PABLO II, Ex. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis 28: o.c.,
701-702.
(54) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Const. dogm Lumen gentium28; Decr.
Presbyterorum Ordinis 7; 15.
(55) Cfr C.I.C can. 331; 333 § 1.
(56) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Const. dogm.Lumen gentium 22; Decr.
Christus Dominus 4; C.l.C., can. 336.
(57) Cfr. CONGRECACIÓN PARA LA DOCTRINA DE LA FE, Carta sobre la
Iglesia como comunión Communionis notio (28 mayo 1992), 14: AAS
85 (1993), 847.
(58) Cfr. C.I.C. can. 902; S. CONGREGACIÓN PARA LOS SACRAMENTOS
Y EL CULTO DIVINO, Decr. part. Promulgato Codice ( 12 septiembre 1983),
II, I, 153: Notitiae 19 (1983), 542.
(59) Cfr. S. TOMÁS DE AQUINO, Summa Theologiae III, q. 82, a. 2
ad 2; Sent. IV d. 13, q. 1, a. 2, q. 2; CONC. ECUM. VATICANO II, Const.
Sacrosanctum Concilium 41, 57; S. CONGREGACIÓN DE LOS RITOS, Decreto
general Eclesiae semper (7 marzo 1965): AAS 57 (1965), 410-412; Instrucción
Eucaristicum Mysterium (25 mayo 1965): AAS 57 (1967), 565-566.
(60) Cfr. S. CONGREGACIÓN DE LOS RITOS, Instrucción Eucaristicum
Mysterium (25 mayo 1967), 47: AAS 59 (1967), 565-566.
(61) Cfr. C:I.C. can. 273.
(62) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Decr. Presbiterorum Ordinis 15; JUAN
PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis 65; 79: O.C., 770-772;
796-798.
(63) S. IGNACIO DE ANTIOQUÍA, Ad Ephesios, XX 1-2: " Si el
Señor me revelara que cada uno por su cuenta y todos juntos ( ..
. ), vosotros estáis unidos de corazón en una inquebrantable
sumisión al Obispo y al presbiterio, dividiendo el único
pan, que es remedio de inmortalidad, antídoto para no morir, sino
para vivir siempre en Jesucristo": Patres Apostolici; ed. F.X. FUNK,
II, 203-205.
(64) JUAN PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis, 17:
o.c., 683; cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Const. dogm. Lumen gentium, 28;
Decr. Presbyterorum ordinis, 8; C.I.C, can. 275 § 1.
(65) Cfr. JUAN PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis,74;
o.c., 790, CONGREGACION PARA LA EVANGELIZACION DE LOS PUEBLOS, Guía
pastoral para los sacerdotes diocesanos de las Iglesias independientes
de la congregación para la Evangelización de los Pueblos
(1° octubre 1989),6
(66) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Decr. Presbyterorum Ordinis, 8; C.I.C.,
can. 369, 498, 499.
(67) Cfr. Pontificale Romanum, De Ordinatione Episcopi, Presbyterorum
el Diaconorum, cap. II, nn. 105; 130, editio typica altera, 1990, pp.
54; 66-67; CONC. ECUM. VATICANO II, Decr. Presbyterorum Ordinis, 8.
(68) Cfr. C.I.C., can. 265.
(69) Cfr. JUAN PABLO II, Discurso en la Catedral de Quito a los Obispos,
a los Sacerdotes y a los Seminaristas (29 enero 1985):Insegnamenti; VIII/1
(1985), 247-253.
(70) JUAN PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis, 31:
o.c., 708.
(71) Cfr. ibid., 17; 74: o.c., 683; 790.
(72) Cfr. C.I.C, can. 498 § 1, 2·.
(73) JUAN PABLO II,Ex. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis, 31:o.c.,708-709.
(74) Cfr. ibid., 31; 41; 68: o.c. 708; 728-729; 775-777.
(75) Cfr. C.I.C., can. 271.
(76) JUAN PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis 74: o.c.,
790.
(77) JUAN PABLO II, Catequesis en la Audiencia General del 4 agosto 1993,
n. 4: " L'Osservatore Romano ", 5 agosto 1993.
(78) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Decr. Presbyterorum Ordinis 12-14.
(79) Cfr. ibid 8.
(80) Cfr. S. AGUSTÍN, Sermones 355, 356, De vita et moribus clericorum:
PL 39,1568-1581.
(81) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Const. dogm Lumen gentium 28c; Decr.
Presbiterorum ordinis 8; Decr. Christus Dominus 30a.
(82) Cfr. S. CONCREGACIÓN PARA LOS OBISPOS, Directorio Eclesiae
Imago (22 febrero 1973), n. 112; C.I.C., can. 280; 245 § 2; 550 §
1; JUAN PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis 81: o.c.,
799-800.
(83) Cfr. CONC.ECUM.VATICANO II, Const. Sacrosanstum Concilium 26; 99;
Liturgia Horarum, Instituto Generalis n. 25.
(84) Cfr. C.I.C, can. 278 § 2; JUAN PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal
Pastores dabo vobis, 31; 68; 81: o.c., 708, 777- 799.
(85) Cfr. C.I.C, can. 550 § 2.
(86) Cfr ibid., can. 545 § 1.
(87) Cfr. JUAN PABLO II, Catequesis en la Audiencia general del 7 julio
1993: "L'Osservatore Romano", 8 julio 1993; CONC. ECUM. VATICANO
II, Decr. Presbyterorum Ordinis, 15b.
(88) JUAN PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis, 15:
o.c., 679-680.
(89) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Decr. Presbyterorum Ordinis, 9; C.I.C.,
can. 275 § 2; 529 § 2.
(90) JUAN PABLO II, Ex. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis, 74:o.c.,
788.
(91) Cfr. Cl.C, can. 529 § 2.
(92) Cfr. JUAN PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis,
74: o.c., 788; PABLO VI, Carta enc. Ecclesiam suam (6 agosto 1964), Ill:
MS 56 (1964), 647.
(93) Cfr. JUAN PABLO II, Catequesis en la Audiencia General del 7 julio
1993: " L'Osservatore Romano ", 8 julio 1993.
(94) Cfr. C.I.C ., can. 529 § 1.
(95) Cfr. Conc. ECUM .VATICANO II, Decr. Presbyterorum Ordinis, 11; C.I.C.,can
233 § 1.
(96) Cfr JUAN PABLO II , Ex. ap. post sinodal Pastores dabo vobis, 74c:o.c.,789.
(97) Cfr. C.I.C., can 287§ 2 ;S. CONGREGACION PAR EL CLERO, Decr.
Quidam Episcopi (8 de marzo de 1982),AAS 74 (1982), 642-645.
(98) Cfr. CONGREGACION PARA LA EVANGELIZACION DE LOS PUEBLOS, Guía
pastoral para los sacerdotes diocesanos de las Iglesias dependientes de
la Congregación para la Evangelización de los Pueblos, (1
octubre 1989), 9;S CONGREGACION PARA EL CLERO, Decr.Quidam Episcopi (8
de marzo de 1982), AAS 74 (1982), 642-645.
(99) JUAN PABLO II, Catequesis en la Audiencia General del 28 julio 1993,
n. 3: " L'Osservatore Romano ", 29 julio 1993; Cfr. CONC. ECUM.
VATICANO II, Const. past.Gaudim et Spes, 43; SINODO DE LOS OBISPOS, documento
sobre al sacerdocio ministerial Ultimis temporibus (30 noviembre 1971),
II, I, 2b: AAS 63 (1971), 912-913; C.I.C. can. 285 5 3, 287 § l.
(100) Cfr. Catecismo de la Iglesia Católica, n. 2442; cfr. C.I.C.,
can. 227.
(101) SINODO DE LOS OBISPOS, Documento sobre el sacerdocio ministerial
Ultimis temporibus (30 de noviembre de 1971), 11, I, 2b: AAS 63 (1971),
913.
(102) Cfr. JUAN PABLO II, Exhort. apost. post-sinodal Pastores dabo vobis,
5: o.c., 663-665.
(103) Cfr. JUAN PABLO II, Discurso inaugural a la IV Conferencia General
del Episcopado Latinoamericano (Santo Domingo, 12-28 de octubre de 1992),
n. 24: AAS 85 (1993), 826
(104) Ibid, 1: o.c., 808-809.
(105) Ibid., 25: o.c., 827.
(106) Cfr. ibid
(107) JUAN PABLO II, Carta a los sacerdotes del Jueves Santo ( 13 de abril
de 1987), 10: AAS 79 (1987), 1292.
(108) Cfr. C.I.C., can. 276 § 2, 1·.
(109) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Decr. Presbyterorum Ordinis, 5; 18;
JUAN PABLO II, Exhort. apost. post-sinodal Pastores dabo vobis, 23; 26;
38; 46; 48: o.c., 691-694; 697-700; 720-723; 738-740; 742-745; C.l.C,
can. 246 5 1; 276 5 2, 2·.
(110) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Decr. Presbyterorum Ordinis, 5; 18;
C.I.C, can. 246 5 4; 276 5 2, 5; JUAN PABLO II, Exhort. apost. post-sinodal
Pastores dabo vobis, 26; 48: o.c., 697-700; 742-745.
(111) Cfr. CONC.ECUM. VATICANO II, Decr. Presbyterorum Ordinis, 18; C.I.C.,
can. 239; JUAN PABLO II, Exhort. apost. post-sinodal Pastores dabo vobis,
40, 50, 81: o.c. 724-726; 746-748; 799-800.
(112) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Decr. Presbyterorum Ordinis, 18; C.I.C,
can. 246 § 2; 276 § 2, 3; JUAN PABLO II, Exhort. apost. post-sinodal
Pastores dabo vobis, 26, 72: o.c. 697-700; 783-797.
(113) Cfr C.I.C, 1174 § 1.
(114) CONC. ECUM. VATICANO II, Decr. Presbyterorum Ordinis, 18; JUAN PABLO
II, Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis, 26; 37-38; 47; 51; 53;
72: o.c., 697-700; 718-723; 740-742; 748-750; 751-753;783 -787.
(115) Cfr. C.I.C., can. 276 § 2, 5°.
(116) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Decr. Presbyterorum Ordinis, 4; 13;
18; JUAN PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis, 26; 47;
53; 70; 72: o.c., 697-700; 740-742; 751-753; 778-782; 783-787.
(117) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Decr. Presbyterorum Ordinis, 18; C.I.C.,
can. 276 § 2, 4; JUAN PABLO II, Exhort. ap. post-sinodalPastores
dabo vobis, 80: o.c., 798-800.
(118) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Decr. Presbyterorum Ordinis, 18; C.I.C.,
can. 246 § 3; 276 § 2, 5; JUAN PABLO II, Exhort. ap. post sinodal
Pastores dabo vobis, 36; 38; 45; 82: o.c., 715-718; 720-723; 736-738;
800-804.
(119) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Decr. Presbyterorum Ordinis, 18 JUAN
PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis, 26, 37-38; 47;
51; 53; 72: o.c., 697-700; 718-723; 740-742; 748-750; 751-753; 783-787.
(120) Cfr. CONC.ECUM.VATICANO II, Decr. PresbyterorumOrdinis, 18c.
(121) JUAN PABLO II, Carta a los Sacerdotes Novo incipiente con motivo
del Jueves Santo 1979, 8 abril 1979, 1: AAS 71 (1979), 394; Exhort. ap.
post-sinodal Pastores dabo vobis, 80: o.c., 798-799.
(122) Cfr.POSIDONIO, Vita Sancti Aurelii Augustini, 31: PL 32, 63-66.
(123) Cfr. Liturgia Horarum Institutio Generalis nn. 3-4.
(124) Cfr. Pontificale Romanum - De ordinatione Episcopi Presbyterorum
et Diaconorum cap. 11, n. 151, Ed. typica altera 1990, pp. 87-88.
(125) Cfr. CONC. ECUM . VATICANO II, Decr. Presbyterorum Ordinis 18; SINODO
DE LOS OBISPOS, Documento sobre el sacerdocio ministerial; Ultimis temporibus
(30 noviembre 1971), II, I, 3: AAS 63 (1971), 913-915; JUAN PABLO II,
Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis 46-47: o.c., 738-742; Catequesis
en la Audiencia General; del 2 junio 1993, n. 3: " L'Osservatore
Romano ", 3 junio 1993.
(126) " Numquam enim minus solus sum, quam cum solus esse videor
": Epist. 33 (Maur. 49), 1: CSEL 82, 229.
(127) Cfr. CONC. ECUM . VATICANO I I, Decr. Presbyterorum Ordinis, 14;
JUAN PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis, 23: O.C.,
691-694.
(128) Cfr. C.I.C., can. 279 § 1.
(129) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO I I, Const. Dei Verbum, 5; Catecismo de
la Iglesia Católica, 1-2, 142.
(130) Cfr. Catecismo de la Iglesia Católica, 150-152, 185-187.
(131) Cfr. JUAN PABLO II, Catequesis en la audiencia general, 21 abril
1993, ó: " L'Osservatore Romano " 22 abril 1993.
(132) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Const. dogm. Dei Verbum, 25.
(133) Cfr. C.I.C cc. 757, 762, 776.
(134) Cfr. CONC.ECUM. VATICANO II, Decr. Presbyterorum Ordinis, 4.
(135) Ibid; Cfr. JUAN PABLO II, EX. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis26:
o.c., 697-700.
(136) Cfr. JUAN PABLO II, Catequesis en la audiencia general, 21 abril
1993: " L'Osservatore Romano ", 22 abril 1993.
(137) Cfr. CONC.ECUM.VATICANO II, Const. Dogm. Dei Verbum 10; JUAN PABLO
II, Catequesis en la Audiencia General del 21 abril de 1993: " L'Osservatore
Romano ", 22 abril de 1993.
(138) Cfr. S. TOMÁS DE AQUINO, Summa Theologiae, I, q. 43, a. 5.
(139) Cfr.C.I.C, Can. 769.
(140) Cfr. JUAN PABLO II, Exhort. ap. Catechesi Tradendae, ( 16 octubre
1979), 18: AAS 71 (1979), 1291-1292.
(141) Cfr. C.I.C., Can. 768.
(142) Cfr. C.I.C., c. 776.
143) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Decr. Presbyterorum Ordinis, 9.
(144) Cfr. ibid.,6.
(145) Cfr. C.I.C., c. 779.
(146) Cfr. JUAN PABLO 11, Const. apost. Fidei Depositum ( 11 octubre 1992),
4.
(147) Cfr. JUAN PABLO II, Catequesis en la audiencia general, 12 mayo
1993, n. 3: " L'Osservatore Romano " 14 mayo 1993.
(148) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Decr. Presbyterorum Ordinis, 5.
(149) Ibid
(150) Cfr. ibid 5, 13; SAN JUSTINO, Apología I, 67: PG ó,
429-432; SAN ACUSTIN, In lohannis Evangelium Tractatus, 26, 13-15: CCL
36, 266-268.
(151) Cfr. C.I.C., can. 904.
(152) Cfr. CONC.ECUM.VATICANO II, Const. Sacrosanctum Concilium, 128.
(153) Cfr. ibid. 122-124.
(154) Cfr. ibid. 112, 114, 116.
(155) Cfr. ibid. 120.
(156) Cfr. ibid. 30.
(157) Cfr. C.I.C, c. 899 § 3.
(158) Cfr. CONC.ECUM.VATICANO II, Const. Sacrosanstum Concilium, 22; C.I.C.,
c. 846 § 1.
(159) Cfr. C.I.C., can. 929; Missale Romanum Institutio Generalis nn.
81 y 298; S. CONGRECACIÓN PARA EL CULTO DIVINO, Instrucción
Liturgicae Instaurationes (5 de septiembre de 1970), 8 c: AAS 62 (1970),
701.
(160) JUAN PABLO II, Catequesis en la Audiencia General del 9 junio 1993,
n 6, " L'Osservatore Romano ", 10 de junio de 1993; Cfr. Exhort.
ap. post-sinodal Pastores dabo vobis 48: o.c., 744; S. CONCRECACIÓN
DE LOS RITOS, Instr. Eucharisticum Mysterium (25 mayo 1967), 50: AAS 59
(1967), 539-573; Catecismo de la Iglesia Católica 1418.
(161) JUAN PABLO II, Catequesis en la Audiencia General del 2 junio 1993,
n. 5; " L'Osservatore Romano ", 3 junio 1993; Cfr. CONC. ECUM.
VATICANO II, Const. Sacrosanctum Concilium 99-100.
(162) Cfr. CONC.ECUM. TRIDENT., ses. VI, de iustificatione, c. 14; se.
XIV, de poenitentia, c. 1, 2, 5-7, can. 10; ses. XXIII, de ordine, c.
1: DS 1542-1543; 1668-1672; 1679-1688; CONC. ECUM. VATICANO II, Decr.
Presbyterorum Ordinis, 2, 5; C.I.C., can. 965.
(163) Cfr. Catecismo de la Iglesia Católica, 1443-1445.
(164) Cfr. C.I.C., can. 966 § 1; 978 § 1; 981; JUAN PABLO II,
Discurso a la Penitenciaría Apostólica (27 de marzo de 1993):
L'Osservatore Romano, 28 marzo 1993.
(165) Cfr. C.I.C., can. 986.
(166) Cfr. ibid, can. 960; JUAN PABLO II, Carta enc. Redemptor hominis,
20: AAS 71 (1979) 309-316.
(167) Cfr. C.I.C., can. 961-963; PABLO VI, Alocución (20 marzo
1978), AAS 70 (1978), 328-332; JUAN PABLO II, Alocución (30 enero
1981): AAS 73 (1981), 201-204; Exhort. ap. post-sinodal Reconciliatio
et Poenitentia (2 diciembre 1984), 33: AAS 77 (1985), 269-271.
(168) Cfr. C.I.C., can. 978 § 1; 981.
(169) Cfr. ibid., can. 964
(170) Cfr. ibid., can. 276 5 2, 5; CONC. ECUM. VATICANO II, Decr. Presbyterorum
Ordinis 18b
(171) JUAN PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal Reconciliato et Poenitentia,
(2 diciembre 1984), 31: AAS 77 (1985), 266, Exhort. ap. post-sinodal Pastores
dabo vobis, 26: o.c., 699.
(172) Cfr. JUAN PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal Reconciliatio et Poenitentia
(2 diciembre 1984), 32: AAS 77 (1985), 267-269.
(173) JUAN PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis, 22-23:
O.C., 690-694; Cfr. Carta ap. Mulieris dignitatem ( 15 agosto 1988) 26:
AAS 80(1988), 1715-1716.
(174) Cfr. CONC.ECUM.VATICANO II, Decr. Presbyterorum Ordinis, 6; C.I.C.,
can. 529 § 1.
(175) S. JUAN CRISÓSTOMO, De sacerdote, III, ó: PG, 48,643-644:"El
nacimiento espiritual de las almas es privilegio de los sacerdotes: ellos
las hacen nacer a la vida de la gracia por medio del bautismo por medio
de ellos, nos revestimos de Cristo, somos sepultados con el Hijo de Dios
y llegamos a ser miembros de aquella santa Cabeza (cfr. Rom 6, 1; Gal
3,27). Por lo tanto, nosotros debemos respetar a los sacerdotes más
que a príncipes y reyes, y venerarlos más que a nuestros
padres. Éstos últimos nos han engendrado por medio de la
sangre y de la voluntad de la carne (cfr. Jn 1, 13);los sacerdotes en
cambio, nos hacen nacer como hijos de Dios, pues son los instrumentos
de nuestra bienaventurada regeneración, de nuestra libertad y de
nuestra adopción en el orden de la gracia".
(176) JUAN PABLO
II, Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis, 29: O.C.,704. Cfr. CONC.ECUM.VATICANO
II,Decr. Presbyterorum Ordinis, 16;PABLO VI, Carta Enc. Sacerdotalis coelibatus
(24 de junio de 1967),14: AAS 59 (1967),662; C.I.C, can. 277 §
(177) Cfr. JUAN PABLO II Carta Enc. Veritatis splendor ( 6 agosto 1993)
22b-c: AAS 85 (1993), 1151.
(178) Cfr CONC.ECUM.VATICANO II, Decr. Optatam totius 10; C.I.C., can.
247 §1; CONGREGACIÓN PARA LA EDUCACIÓN CATÓLICA,
Ratio Fundamentalis Institutionis Sacerdotalis (19 marzo 1985), 48; Orientaciones
educativas para la formación en el celibato sacerdotal (11 de abril
de 1974), n. 16.
(179) Cfr. CONC.ECUM.VATICANO II, Decr. Presbyterorum Ordinis 16; JUAN
PABLO II, Carta a los sacerdotes del Jueves Santo Novo incipiente (8 de
abril de 1979), 8: AAS 71 (1979) 405-409, Ex. ap. post-sinodal Pastores
dabo vobis 29: o.c., 703-705; C.I C., can. 277 § 1.
(180) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Decr Presbyterorum Ordinis16a; PABLO
VI, Carta Enc. Sacerdotalis coelibatus (24 junio 1967), 14: AAS 59 (1967),
662
(181) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Decr. Presbyterorum Ordinis 16c, C.I.C.,
can. 1036, 1037.
(182) Cfr. Pontificale Romanum - De ordinatione Episcopi Presbyterorum
et Diaconorum cap. III, n. 228, Ed. tvpica altera, 1990, p. 134 JUAN PABLO
II, Carta a los sacerdotes para el Jueves Santo 1979 novo incipiente(8
abril 1979), 9: AAS 71 (1979), 409-411.
(183) Cfr. SINODO DE LOS OBISPOS, Documento Ultimus temporibus (30 noviembre
1971),11, I, 4c: AAS 63 (1971), 916-917
(184) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Decr. Presbyterorum Ordinis, 16b.
(185) Cfr. ibid.
(186) Cfr. JUAN PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis,
29: o.c., 703-705.
(187) S. CONGRECACIÓN PARA LA EDUCACIÓN CATÓLICA,
Orientaciones educativas para la formación en el celibato sacerdotal
( 11 abril 1974), n. 16.
(188) Para la interpretación de estos textos, Cfr. CONC.DE ELVIRA,
(a. 300-305) can. 27; 33: BRUNS HERM. Canones Apostolorum et Conciliorum
saec. IV-VII, II, 5-6; CONC. DE NEOCESAREA (a. 314), can. 1: Pont.Commissio
ad redigendum C.I.C Orientalis, IX, 1/2, 74-82; CONC. ECUM. NICENO l(a.
325), can. 3: Conc. Oecum. Decr., ó; SINODO ROMANO (a. 386):Concilia
Africae a. 345-325, CCL 149, (in Conc. de Telepte), 58-63; CONC. DE CARTAGO
(a. 390): ibid., 13; 133 ss.; CONC. TRULLANO (a. 691), can. 3, 6, 12,
13, 26, 30, 48: Pont. Commissio ad redigendum C.I.C Orientalis, IX, I/1,
125-186; SIRICIO, decretal Directa (a. 386): PL 13, 1131-1147; INOCENCIO
I, carta Dominus inter (a. 405): BRUNS Cit. 274-277. S. LEÓN MANO,
carta a Rusticus (a. 456): PL 54, 1191; EUSEBIO DA CESAREA, Demonstratio
Evangelica, 1, 9: PG 22, 82 (78-83); EPIFANIO DE SALAMINA, Panarion, PG
41, 868, 1024; Expositio Fidei, PG 42, 822-826.
(189) Cfr. JUAN PABLO II, Carta a todos los sacerdotes de la Iglesia con
ocasión del Jueves Santo 1993 (8 abril 1993): AAS 85 (1993) 880-883;
para posteriores profundizaciones, Cfr. Solo per amore riflessioniSul
celibato sacerdotale a cargo de la Congregación para el Clero,
Ed. Paoline, 1993; Identita e missione del Sacerdote, a cargo di G. PITTAU-C.SEPE,
Ed. Città Nuova 1994
(190) S. JUAN CRISOSTOMO, De Sacerdotio VI 2: PG 48, 679: " El alma
del sacerdote debe ser más pura que los rayos del sol, para que
el Espíritu Santo no lo abandone y para que pueda decir: Ya no
soy yo el que vive sino que es Cristo quien vive enmí (Gal 2, 20).
Si los anacoretas del desierto, alejados de la ciudad y de los encuentros
públicos y de todo ruido propio de esos lugares, gozando plenamente
del puerto y de la bonanza, no se confían en la seguridad propia
de la vida, sino que agregan multitud de otros cuidados, creciendo en
virtudes y cuidando de hacer y decir las cosas con diligencia, para poder
presentarse en la presencia de Dios con confianza e intacta pureza, en
todo lo que resulta a las facultades humanas; ¿qué fuerza
y violencia te parece que serán necesarias al sacerdote, para sustraer
su alma de toda mancha y conservar intacta la belleza espiritual? Él
ciertamente necesita una mayor pureza que los monjes. Y, sin embargo,
justamente él, que necesita más, está expuesto a
mayores ocasiones inevitables, en las cuales puede resultar contaminado
si, con asidua sobriedad y vigilancia , no hace que su alma sea inaccesible
a esas insidias "
(191) Cfr. C.I C., can 277 § 2
(192) Cfr. Ibid. can. 277 § 3.
(193) Cfr. CONC. ECUM.VATICANO II, DECR. Presbyterorum Ordinis 16c.
(194) PABLO
VI , Carta Enc . Sacerdotalis coelibatus ( 24 junio 1967 ) , 79-8 1: AAS
59 (1967) 688-689; JUAN PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo
vobis 29: o.c., 703-705.
(195) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Decr. Presbyterorum Ordinis 15c; JUAN
PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis ,27: o.c., 700-701.
(196) Cfr. JUAN PABLO II, Carta Enc. Veritatis splendor ( 6 agosto 1993
), 31; 32; 106: AAS. 85 (1993), 1159-1160; 1216.
(197) Cfr. C.I.C., can. 274 §2.
(198) Cfr C.I.C., can. 273.
(199) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Const. dogm. Lumen gentium 23a.
(200) Cfr. ibid., 27a, C.I.C, can. 381§ 1.
(201) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Decr. Christus Dominus 2a; Const.
dogm. Lumen gentium 22b; C.I.C., can. 333 §1.
(202) Cfr. JUAN PABLO II, Const. ap. Sacrae disciplanae leges (25 enero
1983): AAS 75 (1983) Pars II, XIII; Discurso a los participantes del Symposium
Internationale " IUS in vita et in missione Ecclesiae " (23
abril 1993), en " L'Osservatore Romano ", 25 abril 1993.
(203) Cfr. JUAN PABLOII, Const. Ap. Sacrae disciplinae leges (25 enero
1983): AAS 75 (1983) Pars II, XIII.
(204) Cfr. C.I.C., can. 392.
(205) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Const. Sacrosanctum ConciIium, 7.
(206) Cfr. ibid. 10.
(207) C.I.C., can. 838.
(208) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Const. Sacrosanctum ConciIium, 22.
(209) Cfr. C.I.C., can. 846 § 1.
(210) Cfr. S. CONCREGACIÓN PARA EL CLERO, Carta circular Omnis
Christifideles (25 enero 1973), 9.
(211) Cfr. JUAN PABLO II, Carta al Card. Vicario deRoma (8 septiembre
1982): " L'Osservatore Romano ", 18-19 octubre 1982.
(212) Cfr. PABLO VI, Alocuciones al clero ( 17 febrero 1969; 17 febrero
1972; 10 febrero 1978): AAS 61 (1969), 190; 64 (1972), 223; 70 (1978),
191; JUAN PABLO II, Carta a todos los sacerdotes en ocasión del
Jueves Santo de 1979 novo incipiente (7 abril 1979), 7: AAS 71, 403-405;
Alocuciones al clero (9 noviembre 1978; 19 abril 1979): Insegnamenti,
I (1978), 116, II (1979), 929.
(213) C.I.C., can. 284.
(214) Cfr. PABLO VI , Motu Proprio Ecclesiae Sanctae, I 25 §2d: AAS
58 (1966), 770; S. CONCRECACIÓN PARA LOS OBISPOS, Carta circular
a todos los representantes pontificios Per venire incontro (27 enero 1976);
S. CONCRECACIÓN PARA LA EDUCACIÓN CATÓLICA, Carta
circular The document (6 enero 1980): " L'Osservatore Romano "
supl., 12 de abril de 1980.
(215) Cfr. PABLO VI, Catequesis en la Audiencia general del 17 de septiembre
de 1969; Alocución al clero (1 marzo 1973): Insegnamenti VII (1969),
1065; XI (1973),176.
(216) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II , Decr. Presbyterorum Ordinis 17 a.d;
20-21.
(217) Cfr.ibid., 17 a.c.; JUAN PABLO II, Catequesis en la Audiencia general
del 21 de julio de 1993, n. 3: " L'Osservatore Romano ", 22
julio 1993.
(218) Cfr. C.I.C., can. 286 Y 1392.
(219) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Decr. Presbyterorum Ordinis 17 d.
(220) Cfr. ibid. 17c; C.I.C., can. 282, 222 § 2, 529 § 1.
(221) Cfr. C.I.C., can. 282 § 1.
(222) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Decr.Presbyterorum Ordinis17 d.
(223) Cfr.ibid. 17 e.
(224) Cfr. JUAN PABLO II, Catequesis en la Audiencia General del 30 junio
1993: " L'Osservatore Romano ", 30 junio - 1 julio 1993.
(225) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Decr. Presbyterorum Ordinis; 18b.
(226) Cfr. JUAN PABLO II, Ex. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis, 70:
o.c., 778-782.
(227) Cfr. ibid.
(228) Cfr. ibid., 79: o.c., 797.
(229) Cfr. C.I.C, can. 279.
(230) Cfr. JUAN PABLO II, Ex. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis, 76:
o.c., 793-794.
(231)
Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Decr. Presbyterorum Ordinis 3 .
(232) Cfr. ibid. 19; Decr. Optatam totius 22; C.I.C can. 279 § 2;
CONGREGACION PARA LA EDUCACIÓN CATÓLICA , Ratio Fundamentalis
Institutionis Sacerdotalis ( 19 marzo 1985),101.
(233) C.I.C, can. 279 § 3.
(234) Cfr. JUAN PABLO II, Enc. Centesimus annus (1 mayo 1991), 57: AAS
83 (1991), 862-863.
(235) JUAN PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis 79:o.c.,
797.
(236) Cfr. ibid.
(237) Cfr. ibid.
(238) Cfr. ibid.
(239) Cfr. ibid.; CONC. ECUM. VATICANO II, Decr. Optatam totius 22; Decr.
Presbyterorum Ordinis l9c.
(240) Cfr. PABLO VI, Motu Proprio Ecclesiae Sanctae (6 de agosto de 1966),
I, 7: AAS 58 (1966), 761; S. CONGREGACIÓN PARA EL CLERO, Carta
circular a los Presidentes de las Conferencias Episcopales Inter ea (4
noviembre 1969), 16: AAS 62 (1970), 130-131; CONGREGACIÓN PARA
LA EDUCACIÓN CATÓLICA, Ratio Fundamentalis Institutionis
Sacerdotalis (19 marzo 1985), 63; 101; C.I.C., can. 1032 § 2
(241) Cfr. CONGREGACIÓN PARA LA EDUCACIÓN CATÓLICA,
Ratio Fundamentalis Institutionis Sacerdotalis ( 19 marzo 1985), 63.
(242) C.I.C., can. 276 § 2, 4; Cfr. can. 533 § 2; 550 §
3.
(243) Cfr. CONGREGACIÓN PARA LA EDUCACIÓN CATÓLICA,Ratio
Fundamentalis institutionis Sacerdotalis(19 marzo 1985), 101.
(244) JUAN PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis, 70:o.c.,
778-782.
(245) CON. ECUM. VATICANO. II, Decr. Presbyterorum Ordinis,8
(246) Cfr. ibid.
(247) C.I.C., can. 278 §.2 Cfr. CON. ECUM VATICANO II, Presbyterorum
Ordinis,8
(248) Cfr. CONC.ECUM.VATICANO II, Decr. Presbyterorum Ordinis 8;C.I.C,
can. 278 5 2; JUAN PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis,
81: o.c. 799-800
(249) Cfr. CONC.ECUM.VATICANO.II, Decr. Christus Dominus 16 d.
(250) JUAN PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis 79:o.c.,
797.
(251) Cfr. ibid. : o.c. 797-798.
(252) Cfr. CONC. ECUM. VATICANO II, Decr. Optatam totius 22; CONCREGACIÓN
PARA LA EDUCACIÓN CATÓLI CA , Ratio Fundamentalis Institutionis
Sacerdotalis ( 19 marzo 1985), 101.
(253) JUAN PABLO II, Exhort. Ap. Post-Sinodal Pastores dabo vobis, 79:o.c.
796-798.
(254) Cfr ibid, 76: O.C., 793-794
(255) Cfr C.I.C, Can. 970; 972.
(256) JUAN PABLO II, Exhort. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis, 77:
O.C., 794-795.
(257) Ibid: o.c., 794.
(258) Ibid.
(259) Ibid.
(260) Ibid, 41: O.C. 727.
(261) Ibid., 77: O.C. 794.
(262) Cfr. ibid., 74; o.c., 794.
(263) Ibid.
(264) Cfr. ibid., 82: o.c., 800.
(265) Ibid., 82 O.C, 801.
(266) CONC. ECUM. VATICANO II, Const. dogm. Lumen gentium 65.
(267) JUAN PABLO II, Ex. ap. post-sinodal Pastores dabo vobis, 82: O.C.,
803-804.
 
|
|